Bir şirketin finansal tablolarını okumanın ABC'si: Bilanço kalemleri, gelir tablosu ve nakit akışının temel mantığı.
Temel analiz, bir şirketin 'içsel değerini' finansal tabloları ve iş modelini inceleyerek tahmin etmeye çalışan yaklaşımdır. Üç ana finansal tablo vardır: Bilanço (şirketin belirli bir tarihteki mali fotoğrafı), Gelir Tablosu (bir dönem içindeki gelir-gider performansı) ve Nakit Akış Tablosu (nakitin gerçekten nasıl hareket ettiğinin haritası). BIST şirketleri KAP üzerinden bu tabloları her çeyrek yayımlar.
Bilanço iki ana bölümden oluşur: Varlıklar (dönen varlıklar + duran varlıklar) ve Kaynaklar (kısa vadeli yükümlülükler + uzun vadeli yükümlülükler + özkaynaklar). Temel denklem: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar. Yatırımcı için kritik kalemler; nakit ve benzerleri, ticari alacaklar, stoklar, finansal borçlar ve özkaynaklardır. Yüksek nakit ve düşük borç, defansif bir bilanço göstergesidir.
Gelir tablosunda üstten aşağıya önemli satırlar: Satış gelirleri → Brüt kâr → Faaliyet kârı (esas faaliyet) → FAVÖK (faaliyet kârı + amortisman) → Vergi öncesi kâr → Net kâr. FAVÖK, sermaye yapısından ve vergi rejiminden bağımsız olarak şirketin faaliyet performansını ölçmede kullanılan önemli bir göstergedir. Marjların (brüt marj, FAVÖK marjı) yıllar içindeki seyri, şirketin rekabet gücü hakkında ipucu verir.
Nakit akış tablosu üç bölüme ayrılır: Faaliyetlerden (esas iş), yatırım faaliyetlerinden (duran varlık alış-satış), finansman faaliyetlerinden (borç, temettü, hisse). Sağlıklı bir şirkette esas kaynak 'faaliyetlerden gelen nakit' olmalıdır. Net kârı yüksek ancak nakit yaratamayan şirketler kırmızı bayrak taşır: Bu genellikle alacak tahsil sorunu veya stok birikimine işaret eder.
Temel analizde sık kullanılan oranlar; özkaynak kârlılığı (ROE = Net Kâr / Özkaynak), aktif kârlılığı (ROA), net borç / FAVÖK ve faaliyet marjıdır. Yatırımcılar tek dönemlik rakamlara değil, 3–5 yıllık trendlere bakmalıdır. Ayrıca faaliyet raporu ve finansal tablolarının dipnotlarını okumak, çoğu zaman rakamların kendisinden daha değerli bilgi sağlar.
Not: Bu içerik eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliğinde değildir.